قفسه کتابخانه

قفسه کتابخانه که به صورت قفسه‌هایی افقی طراحی می‌شوند برای نگهداری و سازماندهی کتاب‌ها یا سایر موارد چاپی استفاده میشود. این قفسه‌ها برای کتابخانه‌های شخصی، کتابخانه‌های عمومی، سازمان‌ها ونهادها، دانشگاه‌ها و مدارس، فروشگاه‌ها و انبارهای کتاب مناسب است. قفسه چین با در نظر گرفتن وزن و ضخامت مورد نیاز، قفسه‌های کتابخانه‌ای را با متریال مناسب مانند الوار چوبی، تخته لمینت، نئوپان، تخته سه‌لا، شیشه، نوار PVC و MDF درارتفاع‌هایی به اندازه یک میز تا ارتفاع‌های بلندتر وعمق‌های متفاوت بسته به نظر و سلیقه شما طراحی و تولید میکند.

انواع قفسه کتابخانه و جنس آن

استفاده از قفسه‌های آهنی با روکش به دلیل استحکام و استقامت بالا و همینطور ماندگاری طولانی‌تر برای کتابخانه‌های عمومی و انبارهای کتاب مناسب‌تر است و پیشنهاد می‌شود.
این قفسه‌ها می‌توانند به دیوار ثابت شده باشند که قفسه‌های دیواری هم انواع بسیاری دارد و یا آن‌ها را به صورت متحرک طراحی و تولید کرد. بسته به نیاز مشتری میتوان قفسه‌ها را طوری طراحی کرد که در موقعیت‌های مختلف قابل تنظیم باشند. قفسه‌ها میتوانند بسته به موقعیت قرارگیریشان دو رو یا یک رو باشند. همچنین میتوان قفسه‌هایی شیب‌دار و یا حتی دارای سایه‌بان طراحی کرد. حتما این مدل قفسه‌های چوبی مخصوص کتاب را در فروشگاه‌های کتاب یا کتابخانه‌ها دیده‌اید که باعث می‌شوند فضای کتابخانه بهتر سازماندهی شود و با یک نگاه کلی مشتریان بخش مورد نظرشان را پیدا خواهند کرد. برای مثال این بار که به فروشگاهی مثل شهر کتاب سر میزنید حتما به نوع قفسه بندی‌ها توجه کنید تا به اهمیت آنها پی ببرید.

همچنین با توجه به خواست و سلیقه مشتری و به منظور نگهداری بهتر کتاب‌ها و اسناد موجود در قفسه‌ها میتوان برای قفسه ها درهای شیشه‌ای طراحی کرد. اگر از قفسه‌ها به منظور نگهداری از آثار نفیس و ارزشمند و دارای قدمت استفاده میشود میتوان از آن‌ها در مقابله با گرد و غباربوسیله این درهای شیشه‌ای و حتی چوبی محافظت کرد.
قفسه چین برای قفسه‌ کتابخانه‌ استفاده از درهای شیشه‌ای را به منظور دسترسی راحت‌تر توصیه می‌کند.
همچنین می‌توان برای محافظت بیشتر از درهایی که دارای قفل هستند نیز استفاده کرد.

قفسه کتابخانه‌ای ساده

طراحی قفسه های کتابخانه

برای طراحی قفسه‌ کتابخانه مناسب ابتدا باید ظرفیت کتابخانه را محاسبه کرد و قفسه‌ها را متناسب با ظرفیت کتابخانه آماده کرد. روش‌های متفاوتی برای محاسبه ظرفیت کتابخانه از  محاسبه‌های ساده ریاضی تا استفاده از نرم‌افزارهای پیچیده مانند Libris وجود دارد.
معیارهایی که تعداد واحدهای کتاب فروشی و فضای مورد نیاز را تعیین می کند شامل: ظرفیت قفسه یا تعداد حجم درهر قفسه ، عمق قفسه ، ارتفاع قفسه یا تعداد قفسه ها در واحد، عرض و عمق راهروها است. استفاده از قفسه‌های یک رو یا دو رو نیز برای محاسبه ظرفیت مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین باید به فضای ایستادن اشخاص و رفت و آمد آن‌ها نیز توجه کرد.

طراحی و بهینه سازی قفسه کتابخانه

ارتفاع قفسه کتابخانه

یکی از مهمترین تصمیماتی که باید در برنامه ریزی قفسه بندی گرفته شود، ارتفاع قفسه است. ارتفاع کلی، تعداد قفسه ها را در هر واحد تعیین می کند، که به نوبه خود، باعث می شود ظرفیت هر واحد و تعداد واحدهای مورد نیاز برای قراردادن کتاب‌ها و اسناد برنامه ریزی شده را تعیین می‌کند.

قفسه‌ها در ارتفاعات متنوعی عرضه می‌شوند که رایج‌ترین ارتفاعات 106، 167، 198، 213 و 228 سانتی متر هستند. ارتفاعات غیراستانداردی هم وجود دارند مانند 91، 114 و152 سانتی متر. اما همانطور که گفته شد ارتفاع قفسه‌ها بیشتر به اندازه کتاب و اسناد بستگی دارد.

ارتفاع توصیه شده

نوع کتاب

167

228/106

کتاب‌های مرجع

کتاب‌های مرجع(بلند و کوتاه)

228

داستانی بزرگسالان

228

غیر-داستانی بزرگسال

106

کتاب‌های تصویری کودکان

106

آسان خوان

167

داستان نوجوان / غیر داستانی

167

جوانان

198/167

چاپ بزرگ

167/114

نشریات دوره ای فعلی

همچنین باید به این نکته توجه داشت که قفسه‌هایی که مخاطب آن‌ها کودکان، افراد مسن، نابینایان و معلولان هستند ارتفاعی مناسب و قابل دسترس برای این مخاطبان خود داشته باشند.

عمق قفسه بندی

همراه با نیازهای عرض و راهرو ، عمق قفسه‌بندی تعیین مقدار فضای مورد نیاز برای هر واحد قفسه است. از آنجا که واحدهای قفسه در عمق‌های مختلف موجود هستند، طراحان قفسه‌ کتابخانه باید قفسه مناسب با اندازه کتاب‌ها و اسناد را طراحی و انتخاب کنند.

  • قفسه‌های تخت با عمق 20 سانتی مترهنوز به صورت استاندارد در دسترس هستند ، اما در واقع هرگز استفاده نمی شوند.
  • بیشتر کتاب‌ها و اسناد را می‌توان در یک قفسه با عمق 25 سانتی متر قرار داد.
  • استفاده از قفسه با عمق 30 سانتی متر برای کتاب‌های مرجع، فنی یا علمی و یا کتاب‌های کودکان با گروه سنی پیش دبستانی مناسب است.
  • برای قفسه‌های نمایشگاه‌های فصلی و دوره‌ای معمولا از عمق 12 سانتی متر استفاده می‌شود.
  • اکثر تولیدکنندگان از قفسه‌هایی با عمق 40 سانتی‌متر برای نگهداری کتاب‌های بزرگ استفاده می‌کنند.
عمق قفسه کتاب

الزامات راه رو قفسه ها

علاوه بر ارتفاع و عمق و عرض قفسه‌ها، راه رو نیز  یکی از فاکتورهای تعیین کننده در اندازه فضای اختصاص یافته برای هر قفسه است.

  • راه روهای صلیبی که به موازات راهروهای قفسه‌ها قرار دارند و هدفشان تقسیم راهروهای کناری به صورت افزایشی است همچنین به عنوان راهروهای کناری نیز شناخته می‌شوند. این راه رو‌ها برای دسترسی راحت و تامین نیازهای دسترسی باید 91 سانتی مترعرض داشته باشند.
  • راه روهای انتهایی عمود بر راهروهای کناری هستند و ممکن است فقط در یک طرف کتاب داشته باشند. عرض این راه روها باید 91 سانتی متر و در برخی موارد 111 سانتی متر باشد.
  • راه روهای اصلی آن راه روهایی هستند که اصلی ترین مسیرهای قابل دسترسی‌اند و باید در حداقل 111 سانتی مترعرض داشته باشند.

 

راهروی مناسب کتابخانه و قفسه‌های کتاب

قفسه های یک رو یا دو رو

استفاده از قفسه‌های یک رو یا دو رو به طراحی و سلیقه‌ی مشتری بستگی دارد و هنگام طراحی تصمیم آن گرفته می‌شود. معمولا در مواردی که نیاز است، کتاب‌هایی که دارای یک ژانر مشترک هستند در کنار هم قرار بگیرند از قفسه‌های تک رو استفاده می‌کنند. تنها مزیت استفاده از قفسه‌های دو رو در طراحی‌های ساده و نرمال این است که به صورت کارآمدتری از فضا استفاده می‌شود.
توجه: اندازه‌های گفته شده دقیق نیست.

انواع قفسه های کتابخانه ای

  1. قفسه های فلزی به سبک کنسول
قفسه‌های فلزی به سبک کنسول، یا براکت، پرکاربردترین قفسه‌ها برای کتاب و اسناد قابل استفاده برای این نوع قفسه‌هاست. این نوع قفسه بندی، مقاوم در برابر زلزله، بسیار قوی، بسیار انعطاف پذیر و مقرون به صرفه ترین راه برای قفسه بندی کتابخانه است.

قفسه کتابخانه فلزی
  1. قفسه بندی به سبک موردی

قفسه بندی به سبک موردی به هر نوع سیستم قفسه بندی گفته می شود که از یک پانل کامل ، عمودی از کف به بالا با قفسه ها یا تکیه گاه‌های قابل تنظیمی که از انتها به این پانل های عمودی گیر می‌کنند، استفاده می کند. این قفسه بندی‌ها بصورت  تک رو یا دو رو ساخته شده است، اما ممکن است با صفحه های پشتی یا بدون آن استفاده شود. اگر از مدلهای دو رو بدون صفحات پشتی استفاده شود، باید برخی از اعضای مهاربندی طولی باید به آن اضافه شود.

قفسه بندی به سبک موردی معمولاً زمانی استفاده می‌شود که از نظر ظاهری تمام شده باشد، و به همین دلیل، بیشتر اوقات در اتاق جلسات، اتاق کار یا دفاتر، جایی که زیبایی از نظر ساختار، هزینه و انعطاف پذیری مورد نیازاست، استفاده می شود.

  1. قفسه‌ بندی به سبک فشرده

قفسه بندی فشرده، که به آن قفسه‌های با تراکم زیاد، راه رو متحرک یا MAC نیز گفته می شود، یک سیستم قفسه بندی است که بر روی نرده‌های متحرکی که روی ریل های نصب شده بر روی زمین است سوار می‌شود. ریل‌ها را میتوان روی سطح نصب کرد و یا آن‌ها را داخل بتن قرارداد. این قفسه‌ها را می‌توان بصورت دستی یا الکتریکی کنترل کرد.

مزیت قفسه بندی فشرده استفاده حداکثر از فضای کف با داشتن یک راه رو دسترسی است که با حرکت قفسه های سوار بر نرده‌ها برای باز شدن راه رو دسترسی در یک مکان مورد نظر ، قابل جابجایی است.